Mauro Loguercio & Emanuela Piemonti - Beethoven: 9th Symphony Op.125, Transcription For Violin And Piano (CD)

Hans Sitt (1850-1928) was een uiterst belangrijke persoonlijkheid in de overgang tussen de 19e en de 20e eeuw, een groot violist van opleiding en cultuur die zich uitstrekte over Hongarije, Bohemen en Duitsland, maar nog meer een groot leraar die veel van de grote violisten van later opleidde. Hij was ook een opmerkelijk productieve componist.

Verbazingwekkend in zijn catalogus is echter het enorme aantal (en gewicht) van zijn transcripties van de belangrijkste 19e-eeuwse symfonische werken voor het duo viool en piano. Sitt transcribeerde alle (!) van Beethovens negen Symfonieën, op zich al een cyclopische prestatie, maar ook twee van Haydn, één van Mozart, Schuberts twee bekendste (de Onvoltooide en Negende), twee van Mendelssohn en één van Schumann. Dit is een werk van onvoorstelbare proporties, als men bedenkt hoe moeilijk het is om voor viool en piano deze partituren van enorme omvang te distilleren, waarbij duizenden keuzes moeten worden gemaakt in elke maat, en weer maat na maat.

Juist in de keuze van Sitts doelensemble onderscheiden zijn transcripties zich van die uit zijn omgeving, wat aangeeft dat hij zich onderscheidt van zijn gelijken. De overgrote meerderheid van de transcripties uit die tijd was voor piano vierhandig, vanwege de indruk dat het verdelen van de piano over twee uitvoerenden de eisen aan de pianotechniek halveerde en dat de mogelijkheid van registervulling beter paste bij het brede spectrum van een orkest.

Sitts beslissing om daarentegen voor viool en piano te transcriberen stelt hem in staat om van de viool een deel onder de delen te maken, om hem onder te dompelen in het (zeer rijke) pianostof, hem soms wel en soms niet een thematische rol te geven, een vertoon van compositorische virtuositeit waarbij de twee vertolkers natuurlijk het juiste evenwicht tussen de sonische gewichten moeten vinden. Het is ook verbazingwekkend om te zeggen, maar als men er vele malen naar luistert, onthult Sitts transcriptie van de Negende uiteindelijk aspecten van de oorspronkelijke partituur waarvan men zich nooit bewust was geweest: de polyfonieën van het Scherzo komen met formidabele zuiverheid naar voren, evenals de eindeloze imitaties en motivische transformaties van het eerste deel. In de vierde beweging maakt de distillatie van de oorspronkelijke afwisseling van vocale, koor- en orkestrale momenten tot alleen viool en piano duidelijk dat de afwisseling van karakter, het verschuiven van dans naar mars, van koralen naar fugati, van recitatieven naar aria's, in wezen een reeks variaties is op het bekende thema, dat aan het begin monodisch en sotto voce is gezet.

Sitts transcriptie van de Negende is dus niet alleen prachtig om naar te luisteren, al was het maar in de zin van de formidabele uitdaging die zij vormt voor de uitvoerders, maar wordt zo ook een belangrijk en onverwacht instrument om dieper in te gaan op de structuur van het meesterwerk van Beethoven. En daarvoor zullen we hem voor altijd moeten bedanken.